Ο Δίας είναι ο μεγαλύτερος από τους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος, οπότε δεν είναι παράξενο το ότι έχει πολλά φεγγάρια. Παρόλα αυτά ήταν έκπληξη όταν, ένα χρόνο πριν, ο αστρονόμος Scott Sheppard και η ομάδα του ανακοίνωσε την ανακάλυψη δώδεκα νέων φεγγαριών, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 79.

Τώρα που η ύπαρξη των νέων φεγγαριών επιβεβαιώθηκε ήρθε η ώρα να τους δώσουμε όνομα. Στους πλανήτες (πλην του Ουρανού) τα ονόματα των δορυφόρων σχετίζονται με τον μητρικό πλανήτη σύμφωνα με την αρχαία Ελληνική ή Ρωμαϊκή Μυθολογία. Ήδη στον Δία έχουμε δώσει όμορφα ονόματα όπως Αμάλθεια, Ιώ, Ευρώπη, Καλλιστώ, Λήδα, Ιοκάστη κλπ.

Συνήθως αυτός που τα ανακαλύπτει ένα νέο αντικείμενο προτείνει και το όνομα, μα ο Scott Sheppard και η ομάδα του κάνουν έναν διαγωνισμό και ζητούν από εμάς να δώσουμε ονόματα στα νέα φεγγάρια!

Ο Διαγωνισμός λήγει στις 15 Απριλίου και το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να στείλετε μήνυμα στο twitter στο @JupiterLunacy προτείνοντας ένα νέο όνομα, προσθέτοντας το hashtag #NameJupitersMoons

Προσοχή! Για να γίνει το προτεινόμενο όνομα αποδεκτό, πρέπει να ακολουθήσετε τους κανόνες τις Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης (IAU):

   - Χρησιμοποιούμε λατινικούς χαρακτήρες.

   - Τα προτεινόμενα ονόματα έχουν σχέση με τον Δία, σύμφωνα με την αρχαία Ελληνική ή Ρωμαϊκή Μυθολογία.

   - Έχουν μέχρι 16 χαρακτήρες και να είναι κατά προτίμηση μία λέξη.

   - Δεν είναι προσβλητικά σε οποιαδήποτε γλώσσα ή σε οποιαδήποτε κουλτούρα.

   - Δεν είναι ίδια με υπάρχοντα ονόματα φεγγαριών ή αστεροειδών (μπορείτε να το ελέγξετε εδώ). 

Και υπάρχει και ένας τελευταίος κανόνας. Αν το φεγγάρι περιφέρεται ορθόδρομα - ίδια φορά με την περιστροφή του Δία - η κατάληξη του ονόματος πρέπει να είναι σε “a” ή σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και σε “o”. Αν περιφέρεται ανάδρομα - αντίθετα από την περιστροφή του Δία - η κατάληξη του ονόματος πρέπει να είναι σε “e”.

Μερικές φορές όταν όλα τα καλά ονόματα είναι πιασμένα, αρκεί να αλλάξουμε έστω και ένα χαρακτήρα για να έχουμε ένα διαφορετικό όνομα. Για παράδειγμα όταν ανακαλύφθηκαν δύο νέα μικρά φεγγάρια στον Πλούτωνα βρήκαμε από την αρχαία Ελληνική Μυθολογία τα ονόματα Κέρβερος και Νύχτα, που όμως ήταν πιασμένα από τους ομώνυμους αστεροειδείς Cerberus και Nyx. Έτσι η IUA έδωσε τελικά τα εναλλακτικά ονόματα Kerberus και Nix στους νέους δορυφόρους του Πλούτωνα.

Στο ανωτέρω βίντεο μπορείτε να δείτε σχηματικά τα νέα φεγγάρια.

Εννέα από τα νέα φεγγάρια είναι πολύ απομακρυσμένα από τον Δία και περιφέρονται ανάδρομα – αντίθετα δηλαδή από την περιστροφή του πλανήτη. Τα περισσότερα μεγάλα αντικείμενα στο ηλιακό σύστημα περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο και περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους με την ίδια φορά, μια και όλα αυτά τα αντικείμενα σχηματίστηκαν από τον ίδιο περιστρεφόμενο δίσκο αερίου και σκόνης στην αρχή της δημιουργίας τους ηλιακού συστήματος. Μα αυτά τα φεγγάρια περιφέρονται ανάδρομα, δείχνοντας έναν διαφορετικό μηχανισμό σχηματισμού τους. Μπορεί να ξεκίνησαν σαν αστεροειδείς περιφερόμενοι ορθόδρομα γύρω από τον Ήλιο, αλλά συνελήφθησαν από την υπερβολικά ισχυρή βαρύτητα του Δία. Εάν η γεωμετρία ήταν σωστή, αυτά τα αντικείμενα θα μπορούσαν να βρεθούν σε ανάδρομη τροχιά γύρω από τον Δία κάτι που βλέπουμε και σε άλλα φεγγάρια των εξωτερικών πλανητών.

Δύο από τα νέα φεγγάρια περιφέρονται πιο κοντά στον Δία, ορθόδρομα, και το δωδέκατο είναι το πιο περίεργο από όλα. Του έχει δοθεί το προσωρινό όνομα Valetudo (Βαλετούντο) και περιφέρεται ορθόδρομα τόσο μακρυά από τον πλανήτη ώστε η τροχιά του βρίσκεται ανάμεσα στα ανάδρομα φεγγάρια! Σε γεωλογικό χρόνο μία σύγκρουση είναι αναπόφευκτη, δείχνοντας ότι είτε το νέο φεγγάρι είτε τα ανάδρομα συνελήφθησαν σχετικά πρόσφατα από τον Δία. Valetudo είναι η λατινική ονομασία της θεάς Υγείας, δισέγγονης του Δία σύμφωνα με τη μυθολογία. Καθώς ο τέταρτος μεγαλύτερος αστεροειδής ονομάζεται Hygieia, προτάθηκε το Ρωμαικό όνομα για το νέο ξεχωριστό αυτό φεγγάρι του Δία.

Η Valetudo είναι το μικρότερο από τα φεγγάρια που ανακαλύφθηκαν, λίγο κάτω από ένα χιλιόμετρο σε πλάτος (το μέγεθος δεν μετριέται άμεσα - είναι πολύ μικρό - αλλά εκτιμάται από τη φωτεινότητα). Πιθανότατα το μικρότερο φεγγάρι που είναι γνωστό στον Δία. Τα υπόλοιπα νέα φεγγάρια είναι μέχρι και τρία χιλιόμετρα σε διάμετρο.

--

Φορητό Ψηφιακό Πλανητάριο - Planetarium On The Go

του Κωνσταντίνου Σακκά